เวลาญาติโทรมาถามเรื่องประกันตัว คำถามแรกมักเป็น ต้องใช้เงินเท่าไร แต่คำถามที่ควรถามก่อนคือ ยื่นที่ไหน ยื่นเมื่อไร และใช้อะไรวางได้บ้าง เพราะหลายครอบครัววิ่งหาเงินสดทั้งคืน ทั้งที่มีโฉนดหรือสมุดบัญชีที่ใช้ได้อยู่แล้วครับ
ประกันตัวคืออะไร
ในภาษากฎหมายเรียกว่า การปล่อยชั่วคราว คือการที่ผู้ต้องหาหรือจำเลยได้รับอนุญาตให้อยู่นอกที่คุมขังระหว่างที่คดียังไม่จบ โดยมีหลักประกันว่าจะมาตามนัด หลักสำคัญตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา คือ ผู้ต้องหายังถือว่าบริสุทธิ์จนกว่าศาลจะพิพากษา การปล่อยชั่วคราวจึงเป็นหลัก การขังเป็นข้อยกเว้น
ยื่นได้ที่ไหน และเมื่อไร
- ชั้นตำรวจ ยื่นต่อพนักงานสอบสวนทันทีที่ถูกจับ ภายใน 48 ชั่วโมงที่ตำรวจควบคุมตัวได้
- ชั้นอัยการ เมื่อพนักงานสอบสวนส่งสำนวนให้อัยการแล้ว ยื่นต่ออัยการ
- ชั้นศาล เมื่อถูกนำตัวไปฝากขัง หรือเมื่อถูกฟ้องแล้ว ยื่นต่อศาล และยื่นซ้ำได้ทุกครั้งที่มีการฝากขังครั้งใหม่
หลายศาลรับคำร้องขอปล่อยชั่วคราวผ่านระบบออนไลน์ของศาลยุติธรรมได้ ช่วยให้ญาติที่อยู่ต่างจังหวัดยื่นได้โดยไม่ต้องเดินทางมาก่อน แต่หลักทรัพย์ยังต้องนำมาแสดงต่อเจ้าหน้าที่
หลักประกันใช้อะไรได้บ้าง
| ประเภท | ข้อควรรู้ |
|---|---|
| เงินสด | เร็วที่สุด แต่ต้องเตรียมเต็มวงเงิน |
| สมุดบัญชีเงินฝาก | ต้องมีหนังสือรับรองยอดจากธนาคาร และธนาคารจะอายัดยอดนั้นไว้ |
| โฉนดที่ดิน หรือ น.ส.3 ก. | ต้องมีหนังสือรับรองราคาประเมินจากสำนักงานที่ดิน และเจ้าของต้องมาเซ็นเอง |
| สลากออมทรัพย์ พันธบัตร | ใช้ได้ตามมูลค่าที่ตราไว้ |
| ตำแหน่งข้าราชการหรือรัฐวิสาหกิจ | ใช้หนังสือรับรองจากต้นสังกัด วงเงินขึ้นกับระดับตำแหน่ง |
| กรมธรรม์ประกันอิสรภาพ | ซื้อจากบริษัทประกันภัยที่ศาลยอมรับ จ่ายเบี้ยประกัน ไม่ต้องมีหลักทรัพย์เอง |
ประกันอิสรภาพ เป็นทางออกของครอบครัวที่ไม่มีหลักทรัพย์ บริษัทประกันออกหนังสือรับรองความรับผิดมาวางต่อศาลแทน โดยผู้ต้องหาหรือญาติจ่ายเบี้ยประกันเป็นสัดส่วนของวงเงิน ข้อเสียคือเบี้ยที่จ่ายไม่ได้คืนแม้คดีจะจบด้วยการยกฟ้อง
ศาลดูอะไรก่อนอนุญาต
ศาลไม่ได้ดูแค่ว่ามีเงินพอหรือไม่ แต่ดูว่า
- ข้อหาหนักแค่ไหน และพยานหลักฐานเบื้องต้นแน่นเพียงใด
- มีพฤติการณ์ว่าจะหลบหนีหรือไม่ เช่น ไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง หรือมีประวัติหนีคดี
- จะไปยุ่งเหยิงพยานหลักฐาน หรือข่มขู่ผู้เสียหายหรือไม่
- จะไปก่อเหตุอันตรายอื่นหรือไม่
- ผู้ประกันน่าเชื่อถือแค่ไหน ความสัมพันธ์กับผู้ต้องหาเป็นอย่างไร
นี่คือเหตุผลที่ทนายมักแนะนำให้ผู้ต้องหาอย่าติดต่อผู้เสียหายเองในช่วงแรก เพราะพฤติการณ์ข้อนั้นทำให้ศาลไม่ให้ประกันได้ แม้จะมีหลักทรัพย์เต็มวงเงิน
วงเงินประกันคิดอย่างไร
ศาลแต่ละแห่งมีบัญชีเกณฑ์วงเงินประกันตามข้อหาและอัตราโทษ ใช้เป็นแนวทาง ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว ศาลปรับขึ้นลงได้ตามพฤติการณ์ และในหลายกรณีศาลอนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวโดยไม่ต้องมีหลักประกัน หรือกำหนดเงื่อนไขอื่นแทน เช่น ติดอุปกรณ์ติดตามตัว (กำไล EM) ห้ามออกนอกประเทศ หรือให้มารายงานตัว ทนายจะสอบถามเกณฑ์ของศาลนั้นก่อน เพื่อให้ญาติเตรียมหลักทรัพย์ไม่ขาดไม่เกิน
ถ้าศาลไม่ให้ประกัน
คำสั่งไม่ให้ประกันไม่ใช่จุดจบ ทำได้สองทาง
- ยื่นคำร้องใหม่เมื่อมีเหตุใหม่ เช่น เพิ่มหลักประกัน หาผู้ประกันที่น่าเชื่อถือกว่าเดิม เสนอเงื่อนไขติดกำไล EM หรือมีข้อเท็จจริงใหม่ที่ลดความเสี่ยงหลบหนี
- อุทธรณ์คำสั่ง ต่อศาลที่สูงกว่า ซึ่งจะพิจารณาโดยเร็ว
ทั้งสองทางควรทำโดยทนายที่รู้ว่าศาลปฏิเสธด้วยเหตุผลข้อไหน จะได้แก้ให้ตรงจุด ไม่ใช่เพิ่มเงินอย่างเดียว
หน้าที่หลังได้ประกัน
ได้ประกันแล้วไม่ใช่จบ ผู้ต้องหาต้องมาตามนัดทุกครั้ง ทั้งนัดรายงานตัวและนัดศาล ถ้าไม่มา ศาลออกหมายจับและปรับผู้ประกันตามวงเงิน หลักทรัพย์ที่วางไว้จะได้คืนเมื่อคดีถึงที่สุดหรือศาลสั่งถอนประกัน
RPN Legal Office ดูแลเรื่องประกันตัวตั้งแต่ชั้นสอบสวนถึงชั้นศาลในหาดใหญ่และสงขลา ทั้งเตรียมเอกสาร ประสานบริษัทประกันอิสรภาพ และยื่นคำร้องเมื่อถูกปฏิเสธ อ่านสิ่งที่ต้องทำในวันที่ถูกจับได้ที่บทความ ถูกจับ ต้องทำอย่างไรใน 48 ชั่วโมงแรก ครับ
